Galeria zdjęć
Łódź opuszczaliśmy z żalem. Jeszcze tylko ostatni poranny spacer po Piotrkowskiej, bez tłumu i zgiełku. Imponujące wille łódzkich fabrykantów żegnały nas w blasku wschodzącego słońca. Jednocześnie z niecierpliwością wyczekiwaliśmy przyjazdu do Warszawy. Podróż minęła dość szybko. Od razu udaliśmy się wraz z przewodnikiem do miejsc upamiętniających wydarzenia związane z II wojną światową tj. Umschlagplatz oraz cmentarz żydowski.
Mur – Pomnik Umschlagplatz, gdyż tak brzmi pełna nazwa pomnika znajdującego się przy ulicy Stawki, na terenie dawnego placu przeładunkowego, skąd w latach 1942–1943 Niemcy wywieźli do obozu zagłady w Treblince i obozów w dystrykcie lubelskim ponad 300 tysięcy Żydów z warszawskiego getta, został odsłonięty 18 kwietnia 1988 r. w przeddzień 45. rocznicy wybuchu powstania w getcie. 5 sierpnia 1942 r. do Treblinki wywieziono m.in. Janusza Korczaka oraz ok. 200 dzieci z Domu Sierot.
Na cmentarzu żydowskim, drugim co do wielkości w Polsce po cmentarzu w Łodzi, znajduje się pomnik upamiętniający osobę Janusza Korczaka oraz dzieci, wychowanków jego domu dziecka. Pełni on rolę symbolicznego grobu. Na cmentarzu tym pochowany został także Marek Edelman, jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim, kawaler Orderu Orła Białego. Na terenie nekropolii znajdują się także symboliczne groby ofiar holocaustu, kwatera żydowskich żołnierzy i oficerów Wojska Polskiego, którzy polegli w obronie Warszawy w 1939 roku oraz pomnik Żołnierzy i Oficerów Żydowskich Poległych w II Wojnie Światowej. Po zakończeniu wojny na cmentarzu ponownie zaczęły odbywać się pochówki. Obecnie cmentarz żydowski w Warszawie jest jedynym z niewielu zachowanych fizycznych śladów wielowiekowej obecności Żydów w tym mieście.
Po zwiedzeniu cmentarza udaliśmy się do Muzeum Historii Żydów Polskich. Muzeum to jest pierwszą w Polsce publiczno-prywatną instytucją tworzoną wspólnie przez rząd, samorząd lokalny i organizację pozarządową oraz stanowi punkt odniesienia dla wszystkich zainteresowanych dziedzictwem Żydów polskich. Jest także znakiem dokonującego się przełomu we wzajemnych stosunkach Polaków i Żydów.
Muzeum określa siebie przede wszystkim jako miejsce spotkań ludzi, którzy pragną lepiej poznać przeszłość i współczesną kulturę żydowską, chcą zmierzyć się ze stereotypami i ograniczyć zjawiska zagrażające współczesnemu światu, takie jak ksenofobia i nacjonalistyczne uprzedzenia. Zanim jednak weszliśmy do środka zatrzymaliśmy się przed dwoma pomnikami znajdującymi się w bezpośrednim otoczeniu muzeum. Pierwszy z nich, skromniejszy, upamiętniający powstanie w warszawskim getcie, składa się z dwóch części: jedną z nich jest okrągła tablica z napisem w językach polskim, hebrajskim i jidysz; niższa część pomnika to płyta w kształcie koła, na której został umieszczony odlany z metalu liść palmowy – symbol męczeństwa – oraz hebrajska litera „bet” czyli „B”.
Drugi pomnik, monument usytuowany przed głównym wejście do muzeum, w ogólnej kompozycji nawiązuje do ściany komunardów na cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu. Pomnik Bohaterów Getta był świadkiem wielu interesujących zdarzeń i sytuacji: 7 grudnia 1970 r. w trakcie swojej oficjalnej wizyty w Polsce ówczesny kanclerz Niemiec Willy Brandt ukląkł na schodach pomnika po złożeniu wieńca. Fakt ten został zinterpretowany jako żal za zbrodnie popełnione przez naród niemiecki na narodzie żydowskim. Ten historyczny gest upamiętnia pomnik kanclerza, odsłonięty w 2000 na skwerze Willy'ego Brandta. Należy także wspomnieć, iż Jan Paweł II w czasie swojej drugiej podróży do Polski w czerwcu 1983 roku oddał pod pomnikiem Bohaterów Getta hołd ofiarom Zagłady. Natomiast 9 października 2009 r. odbyły się tutaj uroczystości pogrzebowe Marka Edelmana.
Następnie nasi opiekunowie, wolontariusze z MHŻP, podzielili się informacjami nt. samego budynku, który został zrealizowany według projektu fińskiego architekta Rainera Mahlamäkiego. Powierzchnia użytkowa muzeum wynosi 12,8 tys. m² - zgodnie z informacjami jedną trzecią zajmie wystawa główna (otwarcie planowane jest w 2014 roku). Pozostała część przeznaczona jest na wystawy czasowe oraz wielofunkcyjną salę: audytoryjną, kinową i koncertową. Znajdują się tutaj także m.in. sale projekcyjne i warsztatowe oraz restauracja i kawiarnia.
Następnie zwiedziliśmy wystawę czasową „Warszawa, Warsze”, która daje możliwość odkrycia wielokulturowego oblicza miasta od jego powstania do wybuchu II wojny światowej. Ukazuje ona zarówno, jak Żydzi kształtowali Warszawę oraz jak Warszawa wpływała na nich. Można tu obejrzeć filmy, zdjęcia i dzieła sztuki oraz przedmioty kultu wytworzone w znanych warszawskich pracowniach złotniczych. Zaprezentowane tu reklamy i szyldy, nieraz dwujęzyczne (po polsku i w jidysz) przypominają o tym, jak głęboko Żydzi związani byli z Warszawą.
Po zwiedzeniu wystawy uczestniczyliśmy w dwugodzinnych warsztatach, które przeprowadziła pani Jagna Kofta, specjalista ds. edukacji. Warsztaty umożliwiły uczniom zdobycie wiedzy o różnorodności kulturowej, etnicznej, religijnej i społecznej Warszawy. W ich trakcie dowiedzieliśmy się wielu interesujących zagadnień dotyczących Żydów polskich, ich kultury, historii i obyczajach. Dzięki dyskusji oraz prezentacji unikalnego materiału dokumentalnego uczniowie zostali zachęceni do spojrzenia na kulturę i historię Żydów polskich w szerszym ujęciu. Z pewnością uświadomiło im to, że losy i doświadczenia Żydów polskich są podobne do doświadczeń każdego z nas.
W ostatnim dniu naszej podróży edukacyjnej zwiedziliśmy Muzeum Powstania Warszawskiego, które otwarto w sześćdziesiątą rocznicę wybuchu Powstania. Jest ono wyrazem hołdu warszawiaków wobec tych, którzy walczyli i ginęli za wolną Polskę i jej stolicę. Ekspozycja zaprojektowana została w niepowtarzalny sposób i łączy ze sobą obraz, światło i dźwięk. Wykorzystane zostały tu efekty multimedialne, wielkoformatowe grafiki i fotografie, monitory i komputery. Trasa dla zwiedzających wytyczona jest w ten sposób, aby zachowana była chronologia wydarzeń.
Kontynuacją tematyki związanej z powstaniem oraz walką z najeźdźcą były niezwykle interesujące warsztaty z płk nawig. dr Tadeuszem Krząstkiem, historykiem, dokumentalistą, wykładowcą Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Podczas warsztatów dowiedzieliśmy się od dr Krząstka, autora kilku książek i ponad 300 artykułów naukowych i popularnonaukowych poświęconych tradycjom Oręża Polskiego, o licznych ceremoniach wojskowych, m.in. związanych ze zmianą warty przy Grobie Nieznanego Żołnierza na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Następnie zwiedziliśmy Muzeum Wojska Polskiego, gdzie na szczególną uwagę zasługują eksponaty odnoszące się do polskich symboli narodowych, ich historii i znaczenia. Dowiedzieliśmy się także, co żołnierz nosił na głowie? Ile ważył hełm rycerza? W tym miejscu można przez chwilę poczuć się jak rycerz Jagiełły, husarz króla Jana III lub polski ułan!
To było niestety ostatni punkt w programie naszej podróży edukacyjnej do Łodzi i Warszawy. Misja poznania i zrozumienia przeszłości w celu kształtowania wspólnej, lepszej przyszłości z pewnością została zrealizowana.