Jakie czynniki kształtowały życie podzielonego miasta od 1945 roku? Skąd pochodzili ludzie, którzy nagle musieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości po obu stronach Nysy Łużyckiej? Jak kształtowały się wzajemne stosunki na tle minionych, jakże często dramatycznych, wydarzeń?
To pytania, na które próbuje odpowiedzieć wystawa „Miasto i jego obywatele“. W obu częściach podzielonego miasta znalazły się niezwykłe osobowości, które wykazywały wiele odwagi podejmując próby tworzenia podstaw społeczeństwa obywatelskiego w trudnym czasie dyktatury komunistycznej. To właśnie losy tych odważnych ludzi, budujących niegdyś podstawy dialogu między podzielonymi przez granicę społecznościami, pomagają zwiedzającemu w zrozumieniu, jakie konsekwencje dla obydwu społeczeństw niosły z sobą przesiedlenia i represje, jak rodził się opór przeciwko systemowi i negatywnym stereotypom.
Prace nad powstaniem wystawy były kordynowane przez Biuro SAO w Görlitz, w zbieraniu materiałów brali udział m.in. uczniowie oraz nauczycieli ze szkół w Zgorzelcu i Görlitz. Pod okiem naukowców w ramach tzw. „Laboratoriów historycznych” uczniowie badali losy obu miast, ich mieszkańców, jak również własnych rodzin. Ogromny wkład w powstanie wystawy wnieśli również świadkowie historii, którzy oprócz swoich relacji udostepnili takźe liczne materiały źródłowe.
Wystawie towarzyszy kronika „Dom nad Nysą. Zgorzelec i Görlitz 1945-1989“, która szczegółowo opisuje wydarzenia, mające miejsce w okresie komunistycznej dyktatury. Przy opracowywaniu kroniki dużym zaangażowaniem wykazały się nie tylko osoby prywatne, ale również instytuty badawcze i archiwa miejskie.
Zarówno wystawę, jak i kronikę z powodzeniem wykorzystuje się podczas zajęć z historii w szkołach po obu stronach Nysy. Materiały te są jedynym w swoim rodzaju źródłem wiedzy o powojennej historii miasta i regionu, a czerpana z nich wiedza bez wątpienia może przyczynić się do wzmocnienia tożsamośći regionalnej młodych ludzi.